Sitemizden Nasıl Haberdar Oldunuz?
 
Üye Giriş Formu

KANGALLARDA RENK OZLELLIKLERI

‘Boz’ yalnız Türkçede tam karşılığı olan bir rengin adıdır. Asya bozkırlarındaki toprağın rengini belirten sözcüktür. Bozdağ, Bozova, Bozyayla, Boztepe, Bozburun, Bozalan, Bozkaya, Bozyaka, Bozan, Bozüyük, ve Bozkır gibi coğrafi isimler, ondan üretilmiştir. ‘Boza’ mayalanmış darıdan yapılan, başka uluslarca tanınmayan geleneksel bir Türk içeceğidir. Adını renginden alır. Kangallara, rengi nedeniyle ‘Bozo’ adını özel isim olarak vermek, Anadolu’da çok yaygındır.
 
Bozkır ekolojisinde yaşayan hayvanların genelde tüylerinin rengi bozdur. Bozkurt, boz renkli bozkır kurdunun tanımıdır. Bozkurt, Türklerin Şamanist inanca bağlı olduğu dönemlerde, ulus ata hayvanıdır. Başka bir deyişle totemidir. Mitolojik olarak, Bozkurt Destanındaki Asena ve Ergenekon Destanındaki yol gösterici Barak adlı dişi kurt, bozkurttur. Oğuzname’de de ulusal köken bozkurta dayandırılır. Bozkır hayvanlarından birçoğu bu renk ile isimlendirilir. Örneğin; Bozayı, Boztilki, Bozkartal, Bozyılan, Bozaygır, Bozkırsak, Boztay vs. Batı Türklerinin ataları olan Oğuzların bir bölümü Bozoklar olarak tanımlanır.
 
Batıdaki, Boz renginin eş anlamlı tanımı, toprak beji sayılabilir. Boz, en açıktan en koyuya kadar tonlarda olabilen geniş bir renk yelpazesi kavramıdır. Yüzündeki kara maske nedeniyle,
Geleneksel ırk adı Karabaş olan, günümüzde Türkiye’de ki tanımıyla Kangal olarak anılan ve dış dünya’ya tanıtılan çoban köpeklerinin,diğer ırklar gibi kurdun türevi olduğu bilimsel bir kabuldür.
 
Benim ‘ Kangallarda renk’ konusunda söylediklerim ve yazdıklarım ile belirlediğim ve anlatmaya çalıştığım tür rengi özelliği: sadece doğallığın anlatımıdır. Çünkü ‘Boz’ bozkır doğasının yaz aylarındaki doğal rengidir. Hiç kimse ve hiçbir kurum ; Kangalların renk standardını yeniden keşfetmeye ve kendine mal etmeye kalkmasın. Onların tüy renginin standardını doğa koymuştur. Yaşadıkları yörenin ekolojik şartları; boz rengin sadece tonunu etkileyebilir. Kangallar, ayrıcalıksız, kara maskelidir.
 
Kangallarda orijinal tüy rengi, yüzdeki maske dışında boz rengin tonlarındadır. Tek renk olması önemli özelliktir. Ancak ; dizi aşmayan pati beyazlığı ve göğüsteki beyaz leke de doğal özelliktir. Alt çene ve kuyruk ucundaki minik beyazlık veya siyahlık ise iyi özellik sayılmaktadır. Baş, boyun, kulaklar, sırt,ve kuyruk tüyleri; daha koyu tonda veya siyah tüylerle kırçıllı olabilir. Tüy uzunluğunu, ekolojik şartlar belirler. Kuzey Asya ‘da kutuplara yakın bozkırlarda veya Kafkasya, Pamir gibi yükseltilerde yaşayan Kangalların ırkdaşları; daha koyu tonda ve daha uzun tüylüdür. Güneye inildikçe renk tonu açıklaşır ve tüyler kısalır.
 
Fiziksel yapı noksansız olsa da, renk standardına uygun olmayan çoban köpekleri, ailelerinden gelen melezliği genlerinde taşıdıkları düşünüldüğünden safkan Kangal sayılmazlar ve damızlık olarak kullanılmazlar. Bu kural, safkan üretimi için yetiştirilen her erkek ve dişi için geçerlidir.
 
Kangallarda renk özelliği belirleyici ayrıntılardan biridir. Diğer fiziksel belirleyici özellikler ile birlikte, ırkın fiziksel standardını oluşturur.
 
Kangal Sadece Çoban Köpeği Değildir
‘ Türk Çoban Köpeği’ tanımındaki ‘çoban’ sözcüğünün Arapça karşılığının ‘ muhafız’ olduğunu ve bugünkü Anadolu lehçesinde ‘Koruyucu/ Koruyan’ anlamına geldiğini daha önce belirtmiştik. Günümüzde evcil hayvan sürülerinin bakım, beslenme, koruma sorumlusu için meslek adı olarak kullanılan çoban deyiminin Türkçe’nin kökenindeki asıl anlamı Kangal ırkını karakter özelliklerinin tam tarifidir. Kangal hiç şüphesiz genel koruma ve kollama köpeğidir. Kollama ve korumanın amaç olduğu tüm hizmetler için, benzersiz niteliklerin sahibidir. Batıda , benzer nitelikteki köpek ırklarının tanımı olarak kullanılan Shepherd ve Guard tanımları çoban tanımları ile yakın anlamlıdır ama eş anlamlı sayılmaz. Çünkü çaban deyimi ülkenin, devletin, ulusun, örfün, inancın, dilin, kültürün ve canlı, cansız her şeyin koruyucusu anlamlarını içermektedir.
 
Yeryüzünde, bozkurtun evrimi olduğunu düşündüğüm, bozkır kökenli, yaşamı bozkır şartlarına Kangal kadar uyumlu; sert ve olumsuz tabiat koşullarına, açlığa ve susuzluğa dayanıklı, fiziksel gücü ve zeka düzeyi yüksek, davranışları ve yaşam özellikleri, sahibi ve içinde yaşadığı toplum ile özdeşleşmiş, başak bir köpek ırkına rastlanmıyor.
 
Avrupa kökenli, Alman, İrlanda, İskoç, İspanya çoban köpekleri de otlakta sürü yönlendirmede iyidirler. Bu konuda Kangala eşdeğer sayılabilirler.  Bu ırkların her biri kendisini besleyen sahibinin, obasını, sürüsünü, ailesini, canlı ve cansız malını, vahşi havyalara ve kötü niyetli kişilere karşı canı pahasına korumaya çalışır,ancak Kangal en güçlü ve en caydırıcı koruma köpeğidir. Sahibini ve ona ait olanları korurken ölmek Kangal için çok rastlanan normal bir olaydır. Diğer köpek ırkları genelde sahibini koruma becerisini özel eğitimle kazanırlar. Kangalın, sahibini kollama ve korumayı eğitimle öğrenmesi gerekmez. Bu özellik, ırkın doğal genetiğinde çok güçlü olarak vardır. İçgüdüleri ile sahibine ait olduğunu hissettiği canlı, cansız her şey, Kangalın kollama ve koruma sınırının içindedir.
 
Özgürlük Kangalın karakteridir. Kısıtlandığında yani zincire bağlandığında ve dar mekana kapatıldığında, kişiliği zedelenir. Sadece sahibine güvenen ve sadece ona itaat eden Kangal, bu özelliği nedeniyle profesyonel köpek eğitmenlerince uygulanan eğitimde isteksizdir. Köpek eğitmenlerinin Kangal eğitimindeki başarısı bu nedenle sınırlıdır.
 
Kangal eğitilmez mi? Şüphesiz çok maksatlı olarak eğitilebilir, ama sadece sahibi tarafından. Sahibine ait her şeyi kolalamak ve korumak özelliğine, doğal içgüdüsü ve genetiği gereği sahip olan Kangalın, sürüyü kollama ve yönlendirme yani çobanlık yapması da doğası gereğidir. Kangalın çoban köpeği olarak tanımlanması, küçük baş hayvan sürülerinin, ekonomik değer olarak zenginliğin ölçüsü sayıldığı, Oğuzların bozkır göçebeliği zamanında kalma bir hatıradır. ‘ Bin koyunlu Yörük beyi gibi güçlü’ , ‘ Bin keçili Yörük ağası gibi gururlu’ deyimleri Anadolu’da halen söylenir. Küçükbaş hayvan sürüleri, Oğuz kökenli Türk toplumlarında, temel geçim kaynağıdır. Bu nedenle kollanması ve korunması, sürü sahibi için hayati derecede önemlidir.
 
Günümüzde, Dünya’daki köpek ırkları içinde, köpekten beklenen tüm işlevleri yapabilecek yetenekleri genlerinde taşıyan tek ırktır Kangal. Av köpekleri sadece iz sürerken, o sahibi olan avcıyı, vahşi hayvan saldırısına karşı yaşama pahasına korur. Bekçi köpekleri koruma alanına girilmesine sadece havlayarak haber verirken, o koruma ve kollama alanı için savaşır. Karakter, huy ve davranış özellikleri nazara alınarak eğitildiklerinde, askeri ve polis hizmetleri için başarılıdır. Özel koruma ve yaşam dostu olarak görev yapması genetik karakteridir. En önemlisi de, görev anında yaşamını kolayca riske atabilen Kangal, insan hayatına kasteden hiçbir davranışta bulunmaz.
 
Bu durumda, doğal koruma köpeği olan Kangalı sadece sürü gütme köpeği sanmak veya saymak, bu ırka haksızlık etmek demektir. Sahibine ait olduğunu, iç güdüleri ile algıladığı canlı, cansız her şeyi, hayatı pahasına koruma ve kollama özelliği gereği Kangal , işyerlerinin, bahçeli konutların beklenmesi ve bireysel koruma görevlerinde olağanüstü başarılıdır. Alacağınız olumlu neticeden memnun kalacaksınız. Bir süre sonrada vefalı dost Kangal!a sahip olduğunuz için gurur duyacak ve sevineceksiniz. Sanayi ve ticaret tesislerini, silahlı kötü niyetlere karşı koruyan, silahsız koruma görevlilerinin etkinliği katlanır, aynı zamanda onların korunmasını da sağlamış olacaksınız. Kangal silahtan daha caydırıcıdır. Kangal ve bakıcısı, bu müthiş ikili en güvenilir koruma ve kollama timidir.

Turistik tesislerde Kangal bulundurulması, hem tanıtım hem de koruma ve kollama amaçlıdır. Turizm sezonu dışında, genelde yerleşim alanlarına uzak ve tenha yerlerde bulunan tesisin en iyi şekilde korunması görevini üstlenecek olan Kangal, turizm sezonunda, batılı turistlerin ilgisini çekmektedir. Kangalın, tesisin tanıtımında önemli bir odak teşkil edeceğini Kuşadası Davutlar beldesindeki ve Güzelçamlı beldesindeki turistlik tesislerde izlediklerimle öğrendim. Köpek sevgisi ve kültürüne sahip batılı turistlerin ve özellikle de çocuklarının, Kangalların yaşadığı bölümü ilgi ile seyrettiklerini ve fotoğraflarını çektiklerini, Kangalla birlikte görüntülenmeye çalıştıklarını gördüm. Turistlik tesislerdeki Kangal bölümü, tesise yakışır şekilde düzenlenmiş, emniyet tel örgüsü ile çevrilmiş, köpeklerin bağlamadan serbestçe dolaşabilecekleri büyüklükte, temiz ve bakımlı olmalıdır. Turistlik tesisler, genelde yazın sıcak olan sahil yörelerinde bulunduğundan, Kangalın bozkır yörelerden getirilmeyip , ova ve sahil iklimine uyum sağlamış Kangal ailelerinin yavrularından seçilmiş olması gereklidir.

T.C KÜLTÜR BAKANLIĞI YAYINLARINDAN DOĞAN KARTAY’IN yazmış olduğu Bozkırın gözcüsü ; Türk Çoban Köpeği KANGAL isimli Kitaptan alıntılardır.